Zimna wojna na kajakach

Werner Lempert pojawił się w Augsburgu w 1971 roku. W ręku trzymał przepustkę dla gości, a gdy strażnik zapytał go, skąd ją posiada, odparł bez namysłu:

"Ze stowarzyszenia!".

Tak trzykrotnie wszedł na teren budowanego toru do kajakarstwa górskiego, przyszłej areny zmagań olimpijskich.

Mężczyzna przechadzał się po obiekcie z aparatem fotograficznym, notesem i pięćdziesięciometrową taśmą mierniczą. Trzykrotnie obszedł tor, fotografując zakręty i betonowe przeszkody. Mierzył kolejne fragmenty liczącej 660 metrów trasy. Potem skrzętnie zapisywał wszystko w notatniku. Ba, został nawet zaproszony na kawę przez pracownika obiektu! Ale odmówił, obawiając się zdemaskowania. Odpowiadał też możliwie krótko, bo jego saksoński akcent mógł zdradzić jego pochodzenie. Werner Lempert był trenerem kajakarzy z Niemiec Wschodnich. Był też… szpiegiem.

Nie była to typowa operacja wywiadowcza prowadzona przez agentów. Swoją misją Lampert łączył sportowe rozpoznanie z elementami szpiegostwa, ale bez tajnych urządzeń. Chciał cichaczem poznać szczegóły konstrukcji, które miały przecież dać zawodnikom Niemiec Zachodnich ogromną przewagę podczas igrzysk w Monachium.

W 1972 roku kajakarstwo górskie debiutowało w programie olimpijskim. Zawody planowano rozegrać nie w Monachium, a na Eiskanalu w Augsburgu. RFN wydało około 15 milionów marek na przebudowę dawnego kanału, którym niegdyś odprowadzano krę zagrażającą miejskim urządzeniom wodnym. Powstała pierwsza na świecie całkowicie sztuczna trasa kajakowa z betonu. Inżynierowie zaprojektowali wiry, uskoki, cofki i walce wodne. Do tego spad, który sprawiał, że prędkość nurtu dochodziła do kilku metrów na sekundę.

Gospodarze znali każdy element obiektu. Mogli ćwiczyć na nim przez wiele miesięcy i sprawdzać, jak łódź zachowuje się przed konkretną przeszkodą. Dla zawodników NRD problem był poważny. Na naturalnej rzece nurt zmieniał się zależnie od poziomu wody, natomiast w Augsburgu kolejne fale i cofki pozostawały w tych samych miejscach. Trening na podobnym obiekcie pozwalał więc niemal zapamiętać trasę.

I Werner Lempert znalazł rozwiązanie: skoro zawodnicy NRD nie mogli regularnie ćwiczyć na zachodnioniemieckim torze, bo przecież był zlokalizowany na terenie politycznego wroga, należało zbudować własny, podobny.

Pytanie: po co?

W Monachium sportowcy NRD startowali pod własną flagą, na terytorium największego politycznego wroga. Sport miał być jedną z aren klasowej rywalizacji. Zresztą, w internetowym dossier z Archiwum Akt Stasi dotyczącym Igrzysk Olimpijskich w 1972 roku można przeczytać:

"Starając się zdobyć międzynarodowe uznanie, władze NRD postrzegały swoich sportowców jako "dyplomatów w dresach". Ci sportowcy mieli teraz przekonać świat o wyższości socjalizmu, zwłaszcza w Niemczech Zachodnich".

Działanie Wernera było więc częścią większej operacji. Po ich zakończeniu enerdowcy zaczęli działać.

Na podstawie zdjęć i pomiarów w starym kanale młyńskim niedaleko Zwickau zbudowano kopię najważniejszych elementów Eiskanalu. Prace trwały zaledwie trzy miesiące - od listopada 1971 do lutego 1972 roku. Obiekt nie musiał wyglądać identycznie. Najważniejsze było odtworzenie układu betonowych przeszkód i zachowania wody w charakterystycznych miejscach.

Po zakończeniu budowy wschodnioniemieccy kajakarze górscy zaczęli trenować w warunkach, które mieli spotkać na torze olimpijskim. Wielokrotnie powtarzali przejazdy. Uczyli się wybierania linii i analizowali reakcje łodzi. W ten sposób zachodnioniemiecki atut właściwie przestał istnieć…

W dniach 28–30 sierpnia 1972 roku okazało się, jak skuteczne były przygotowania i tajna misja Wernera. Zawodnicy NRD wszystkie cztery konkurencje! Siegbert Horn wygrał K1 mężczyzn, Reinhard Eiben triumfował w C1, Walter Hofmann i Rolf-Dieter Amend zwyciężyli w C2, a Angelika Bahmann została pierwszą mistrzynią olimpijską w kobiecym K1. Harald Gimpel dołożył jeszcze brąz. Niemcy Zachodnie zakończyły rywalizację bez złotego medalu, choć zdobyły trzy srebra i brąz. Rzeczony Horn, już po wygranej rywalizacji olimpijskiej, został zapytany o wrażenia z toru. Odpowiedział barwnie i celnie:

"Dla nas tor w Augsburgu jak spacer po znanym sobie parku z własnym jamnikiem".

Plan gospodarzy obrócił się więc przeciwko nim. Niemcy Zachodni stworzyli przełomowy obiekt, ale najlepiej przygotowali się do niego rywale zza żelaznej kurtyny. Sportowy wywiad Lemperta stał się jednym z najbardziej niezwykłych epizodów zimnej wojny w sporcie.

Kajakarstwo górskie po igrzyskach w 1972 roku zniknęło z programu olimpijskiego. Powróciło dopiero dwadzieścia lat później w Barcelonie. Eiskanal przetrwał natomiast jako jeden z najważniejszych obiektów tej dyscypliny. Organizowano na nim kolejne mistrzostwa świata i zawody Pucharu Świata. Tor na Zwickau jest dziś zarośnięty i zaniedbany. Ale swoje zadanie spełnił…