Josy Barthel, luksemburska legenda. Jak idealnie trafić z formą?

Zacznijmy od „niekontrowersyjny”.

Luksemburg na igrzyskach olimpijskich pojawił się już w 1900 roku, a potem nie brał udziału tylko dwukrotnie. W 1904 roku sportowcy nie pojechali do Saint Louis, bo koszty dalekiej podróży za Atlantyk zabiły marzenia o udziale. Cztery lata później znów absencja, tym razem w Londynie. Ale w kolejnych olimpijskich odsłonach Luksemburczycy już rywalizowali.

W całej historii tych startów – oficjalnie – sportowcy z niewielkiego państwa zdobyli dwa medale: złoty i brązowy. Choć niektórzy kibice twierdzą, że właściwie tych najcenniejszych było więcej…

W 1900 roku w Paryżu bieg maratoński wygrał stolarz pracujący na co dzień w stolicy Francji. Nazywał się Michel Théato. Po zawodach konkurenci podejrzewali go, że znając topografię miasta biegł po złoty medal na skróty. O nieuczciwe praktyki oskarżał zwycięzcę Amerykanin Arthur Newton, który twierdził, że Michael nie wyprzedził go na trasie. Zabrakło mu dowodów, więc rezultatów nie zmieniono.

Théato miał wtedy podwójne szczęście. Murowany faworyt zawodów Szwed Emst Fast kilka kilometrów przed metą, nie ze swojej winy, pomylił trasę. Sędzia, który miał wskazywać kierunek nie spodziewał się, że ktoś przybiegnie na jego punkt tak szybko i uciął sobie drzemkę w pobliskich krzakach. Fast zawrócił na właściwą trasę po kilku kilometrach i zdołał jeszcze zdobyć brązowy medal.

Ale to nie koniec rewelacji związanych z triumfatorem. Pod koniec XX wieku odkryto bowiem, że Théato był… Luksemburczykiem, który wyjechał do Paryża kilka lat wcześniej i nigdy nie uzyskał francuskiego obywatelstwa. Wyników, pomimo protestów działaczy niewielkiego państwa, nigdy nie zmieniono. Tamto mistrzostwo przypisuje się Francji.

Czytaj też: Thomas Hicks – bohater czy oszust? Maratoński skandal z igrzysk olimpijskich w 1904 roku

Historia Josy’ego Barthela jest mniej skompilowana. Przynajmniej z olimpijskiego punktu widzenia. Urodził się w 1927 roku w Mamer. Niewielka mieścina w południowo zachodniej części państwa przez lata szczyciła się innym, znanym obywatelem. Urodzony tam w 1899 roku Nicolas Frantz dwa razy wygrał Tour de France. Uchodził też za jednego z lepszych kolarzy lat 20. Barthel ścigał się więc nie tylko z rywalami, ale i z lokalną legendą.

Poważną karierę sportową Josy rozpoczął w wieku piętnastu lat. W 1942 roku wystartował w biegu na 1000 metrów, uzyskując całkiem niezły czas – 2:41. Z tamtą rywalizacją wiąże się ciekawa anegdota. Cécile Fonck-Barthel, siostra lekkoatlety, opowiadała, że do tamtego startu brat potrzebował czarnych spodenek, takie były wymagania niemieckiego okupanta. Ale nie posiadał ich. Z pomocą przyszła mu mama, która uszyła je z ciemnego fartucha.

Równocześnie uczył się, ukończył szkołę średnią i rozpoczął studia chemiczne w Strasburgu. Ale nie ominęła go wojenna zawierucha. W 1944 otrzymał powołanie do organizowanej przez niemieckich okupantów obrony przeciwlotniczej. Zdezerterował wkrótce przed wyzwoleniem Luksemburga, w tym samym roku.

|Czytaj też: Niezwykły bieg w Berlinie

Gdy skończyła się wojna jeszcze mocniej zajął się bieganiem. Nie wygrywał jednak seryjnie. Był solidnym, ale nie czołowym biegaczem swoich czasów. Na igrzyska olimpijskie do Helsinek nie wyjeżdżał jako faworyt. Tam mieli wygrywać inni. On, raczej miał się tym triumfom przyglądać. Miesiąc przed startem dotarła do niego wiadomość, że Niemiec Werner Lueg wyrównał w Berlinie rekord świata na 1500 metrów. Dzięki trenerowi, Woldemarowi Gerschlerowi, zrozumiał, że rywal może „przestrzelił” z formą. Że musi być cierpliwy.

Do sezonu olimpijskiego przygotowywał się intensywnie. Trenował dużo, startował często. Raz wygrywał, raz przegrywał. Wydawało się, że czasami stara się bardziej, a innym razem mniej. Istna sinusoida! Ale jedno zawsze się zgadzało. Josy za każdym razem starał się biegać lekko. Gdy finiszował wręcz skracał krok, zwiększając tempo. Ten schemat chciał wypracować do perfekcji. Wiedział, że może mu się przydać…

Helsińskie zmagania olimpijskie na dystansie 1500 metrów rozpoczął od wygrania swojego biegu eliminacyjnego (czas 3:51,6). W drugim półfinale musiał mierzyć się z wielkimi lekkiej atletyki. Wśród jego rywali był chociażby Roger Bannister, Brytyjczyk, który jako pierwszy przebiegł milę poniżej czterech minut. Zresztą, wedle niektórych relacji jeszcze przed startem Bannister miał podejść do niego, poklepać go po ramieniu i zasugerować, by cofnął się i zrobił mu nieco miejsca, bo jemu może się przydać, a Barthelowi nie zaszkodzi, przecież i tak miał odpaść.

A luksemburski biegacz nie dość, że awansował do finału, to jeszcze swój półfinał wygrał!

Czytaj też: „Wiecznie drugi” Henry Eriksson?

Finał. Stadion olimpijski w Helsinkach pękał w szwach. Na początek – falstart. Kilku zdenerwowanych zawodników ruszyło zbyt wcześnie. Powtórka. Tym razem dobrze. Katowicki „Sport” relacjonował później (pisownia oryginalna):

„Od razu na czoło wychodzi para niemiecka. Prowadzi Lammers, za nim, jak cień, sunie Lueg. Ma najlepszy tegoroczny czas, chce wygrać za wszelką cenę. Ale tego samego chcą: El Mabrouk, Bannister i Ericsson. Pierwsze okrążenie 57 sek. Na drugiej pozycji Boysen, potem El Mabrouk. Atakują Niemców. Lammers przyspiesza, Lueg blokuje przejście. Na drugim okrążeniu ta sama sytuacja. Wciąż ktoś atakuje prowadzących i ci stale odpierają ataki. 800 metrów: 2.08,6 min”.

Na trzecim okrążeniu przyśpieszył bohater z Luksemburga. Ale rywale pozostali czujni. Amerykanin Bob McMillen piekielnie mocno pobiegł ostatnie okrążenie. Kibice zgromadzeni na stadionie wstali z miejsc. Do mety pozostało kilkadziesiąt metrów. Barthel biegł lekko, jakby bez zmęczenia. Przed linią kończącą rywalizację niespodziewanie wyprzedził prowadzącego Amerykanina. Minimalnie. Szok! Niedowierzanie! I rekord olimpijski! (3:45.2). Jak szybki to był bieg? Dziesięciu finalistów uzyskało wynik poniżej 3:50.

Josy Barthel, odbierając złoto, płakał. A jego rodacy być może płaczą do dziś ponieważ sukces, którego był autorem nie został później powtórzony. On sam przez kolejne lata startował, ale nie potrafił powtórzyć sukcesu podobnego kalibru.

On sam dziękował. Przede wszystkim trenerowi. Mówił tak:

Naród okazał swoją mistrzowi swą wdzięczność. Jego imieniem nazwano stadion, a jego samego wybrano na ministra aż trzech rządów. Od 1973 do 1977 roku zajmował też stanowisko prezesa Luksemburskiego Komitetu Olimpijskiego. Zmarł w 7 lipca 1992 roku. W chwale.

Jak przystało na jedynego, złotego olimpijczyka z niewielkiego kraju…