Zawiłe są losy boksera. Max Schmeling

W atmosferze narastających napięć politycznych walka amerykańskiego czarnoskórego czempiona Joe Louisa z niemieckim „ulubieńcem Hitlera” Maxem Schmelingiem była przedstawiana jako pojedynek dobra ze złem. „Czarnego Bombardiera” z reprezentantem „rasy panów”. Franklin D. Roosevelt, wówczas prezydent USA, zaprosił nawet Louisa do siebie. Kilka tygodni przed walką tłumaczył mu, że Ameryka potrzebuje jego mięśni i że reprezentuje wolny świat. Emocje sięgały więc zenitu…

Ale sportowe rozstrzygnięcie przyszło błyskawicznie! Dwie minuty i cztery sekundy pierwszej rundy wystarczyły Louisowi, aby znokautować Schmelinga. Niemiec zdołał zadać tylko dwa ciosy, zanim upadł na deski.

Amerykanin stał się narodowym bohaterem w USA, a dla sympatyków Maxa szok był tak wielki, że radiowa relacja z walki nagle umilkła. Sam Adolf Hitler nie chciał początkowo uwierzyć w klęskę pupila. Dopiero gdy potwierdziły ją poranne gazety, to w III Rzeszy zapanowała cisza. Wcześniej trąbiono o nadchodzącym zwycięstwie, teraz pod płaszczem milczenia propagandowa machina chciała schować upokorzenie.

Dla Maxa Schmelinga porażka oznaczała nie tylko utratę szans na odzyskanie tytułu mistrza świata, ale i poparcia władz.

Jeszcze był bohaterem, ale po tej przegranej III Rzesza odwróciła się od niego. Niewielu sportowców doświadczyło takiej presji politycznej i tak gwałtownych zmian wizerunku. Schmeling – dawny mistrz świata wagi ciężkiej – stał się pionkiem w propagandowej grze swoich czasów, choć sam nigdy do NSDAP nie należał. Ba, wśród swoich współpracowników miał osoby pochodzenia żydowskiego, przez co Goebbels żywił do niego stałe pretensje. A i nie było tak, że Max z poparcia i sławy nie korzystał. Robił to. Aby zrozumieć tę zawiłą historię trzeba się cofnąć o kilka lat.

Max Schmeling urodził się w 1905 roku. Od najmłodszych lat lgnął do sportu. Po epizodach w zapasach związał się z boksem, a zawodowy debiut zanotował w 1924 roku. Szybko piął się w górę rankingów. Zdobył tytuł mistrza Niemiec, w 1927 mistrza Europy w wadze półciężkiej, by w końcu spróbować sił z najcięższymi rywalami.

W 1930 roku osiągnął spory sukces, pokonując Jacka Sharkeya został pierwszym w historii Europejczykiem na tronie bokserskiego mistrza świata wszechwag. Przez dwa lata skutecznie bronił tego tytułu. Znakomity technicznie. Odporny na ciosy. Słynął z cierpliwego, inteligentnego stylu boksowania. Był znany z niezwykle niebezpiecznych ciosów z kontry, zadawanych prawą ręką. Te precyzyjne prawe proste i sierpowe stały się zresztą jego znakiem firmowym.

W ringu potrafił zachować zimną krew nawet pod naporem ataków rywali. Dziennikarze pisali, że Schmeling imponował spokojem i zimną krwią podczas walk. Że od pierwszej do ostatniej chwili panował nad walką całkowicie. Uchodził za boksera kompletnie wyszkolonego, mistrza tak dobrego, iż – jak relacjonowano w prasie – wydawało się, że w tamtym okresie „żaden inny pięściarz nie mógł pokonać Niemca w obecnej formie”.

|Czytaj też: Whisky, biznes i boks. Życie Johna L. Sullivana

Kariera Schmelinga nie była jednak pasmem samych triumfów. W 1932 stracił tytuł mistrzowski w rewanżu z Sharkeyem, a rok później doznał bolesnej porażki z rąk amerykańskiego boksera Maxa Baera. Walka ze słynnym Baerem – synem niemiecko-żydowskiego imigranta – również nabrała wymiaru symbolicznego i politycznego. Baer znokautował Schmelinga w 11. rundzie, zadając hitlerowskim Niemcom prestiżowy cios. Niemiecka prasa starała się ten fakt bagatelizować, lecz stało się jasne, że jej mistrz nie jest niezwyciężony. Wielu sądziło, że jego czas minął.

Max zdołał jednak wrócić na szczyt sportowy. Los zetknął go z nową gwiazdą amerykańskiego boksu, Joe Louisem. Ich pierwsza walka 19 czerwca 1936 roku miała ogromny ciężar gatunkowy. Nad Renem głoszono wówczas, że „Max Schmeling to duma rasy aryjskiej”, zapowiadając pojedynek jako konfrontację czempionów białej i czarnej rasy. Amerykanie z kolei przekonywali, że Joe Louis jest „dumą swojej rasy – ludzkiej rasy”, stawiając uniwersalne wartości ponad podziałami.

Na nowojorskim stadionie zasiadło wtedy około 40 tysięcy ludzi, a miliony słuchały transmisji w radio. Młody, niepokonany dotąd Louis ruszył do ataku. Był pewny siebie, ale szybko został sprowadzony na ziemię. W czwartej rundzie Niemiec posłał go na deski, a w dwunastej znokautował. „Brown Bomber” zanotował tym samym pierwszą porażkę w karierze.

W Niemczech zapanowała euforia. Propaganda wręcz oszalała. Triumfatora witano w ojczyźnie z honorami należnymi głowie państwa. Max wrócił z USA na pokładzie sterowca Hindenburg, otrzymał 1200 gratulacyjnych telegramów, a sam Adolf Hitler zaprosił go na osobistą audiencję przy herbacie. Przez kolejne dwa lata niemiecka prasa i publiczność żyły sławą Schmelinga i jego żony, czeskiej aktorki Anny Ondry. Był celebrytą swoich czasów.

Nic dziwnego, że rewanż Louis–Schmeling w 1938 roku rozbudził tak wielkie nadzieje i napięcia. Joe Louis zdążył sięgnąć po mistrzostwo świata i zamierzał wyrównać rachunki. Hitlerowskie media ponownie wznosiły rasistowskie hasła, kreując walkę na starcie cywilizacji.

I przyszła lekcja pokory.

|Czytaj też: Opowieść prawie wigilijna. „Polska Pantera” z Pittsburgha, czyli zapomniany mistrz świata

Po tej klęsce „moda na Schmelinga” prysła. Bokser momentalnie przestał być traktowany jak bohater. Co znamienne, dla niego samego utrata łask dygnitarzy hitlerowskich okazała się… ulgą, przynajmniej tak twierdził. Od dawna czuł się nieswojo, będąc narzędziem propagandy. Goebbels już wcześniej naciskał, by pięściarz rozwiódł się ze swoją żoną i zerwał współpracę z żydowskim menedżerem, Joe Jacobsem, ale sportowiec nie zamierzał tego robić. To tylko dolało oliwy do ognia. Po porażce znalazł się na uboczu życia publicznego.

Reżim nie zamierzał jednak wybaczyć mu zawodu. Wkrótce zemścił się na dawnym idolu. Max został przymusowo wcielony do wojska i wysłany na front. Miał 36 lat, gdy w 1941 r. uczestniczył jako spadochroniarz Luftwaffe w inwazji na Kretę, gdzie odniósł rany. Po długiej hospitalizacji praktycznie zakończył karierę sportową. Stoczył jeszcze kilka walk pokazowych po wojnie, chcąc podreperować swój budżet. Ale nie wrócił już na szczyt.

Dopiero wiele lat później ujawniono nieznane fakty, które rzuciły inne światło na postać Schmelinga. Okazało się, że podczas pogromu Żydów w Noc Kryształową w listopadzie 1938 roku – a więc już po przegranej z Louisem – Max ukrył w swoim berlińskim apartamencie dwóch żydowskich nastolatków, braci Wernera i Heinricha Lewinów, ratując im w ten sposób życie. Przez ponad pół wieku bokser nie mówił o tym. Dopiero jeden z ocalonych publicznie opowiedział tę historię. Pytany o 50 lat milczenia pięściarz, odpowiadał, że zachował się tak, jak należało, a nie jak bohater.

Zresztą, po wojnie pięściarz nigdy nie próbował kreować się na ofiarę czy przeciwnika reżimu Adolfa Hitlera. Z Joe Louisem utrzymywał przyjacielskie stosunki. Pomagał mu finansowo, a gdy wielki rywal zmarł, Max finansował jego pogrzeb.

Sam dożył blisko stu lat, zmarł 2 lutego 2005 roku.