Pożar na stadionie Cracovii. Pięć punktów i nieujęci sprawcy

Był mroźny, grudniowy poniedziałek, 16 grudnia 1963 roku. Mieszkańcy Krakowa powoli szykowali się do nadchodzących świąt, gdy nad Błoniami, w okolicach dawnej Alei Puszkina (dziś Aleja Focha), niebo przybrało nienaturalną, krwistoczerwoną barwę. Dozorcy w pobliskich kamienicach i przechodnie patrzyli z niepokojem w stronę stadionu Cracovii. Była godzina 17:15, 16 grudnia 1963 roku. W tym momencie historia krakowskiego futbolu zmieniała się w popiół…

Tego popołudnia na terenie obiektów Cracovii panowała cisza. A przynajmniej tak się wydawało. Sezon piłkarski już się zakończył, a piłkarze udali się na zimowy odpoczynek. Jednak w budynku klubowym tliło się jeszcze życie administracyjne. Trwało posiedzenie komisji rewizyjnej, która weryfikowała klubowe księgi. Rutynowe spotkanie działaczy przerwał krzyk. Dozorca obiektu, Jan Wiecheć, wpadł do pomieszczenia z informacją, która zmroziła krew w żyłach zebranych: trybuna płonie! Reakcja była natychmiastowa, ale żywioł był szybszy. Gdy działacze wybiegli na zewnątrz, drewniana konstrukcja przypominała już gigantyczną pochodnię.

To nie był zwykły pożar, który zaczyna się od niedopałka czy zwarcia instalacji w jednym miejscu. Świadkowie i strażacy, którzy jako pierwsi dotarli na miejsce, relacjonowali później coś, co nie pozostawiało złudzeń. Płomienie pojawiły się niemal jednocześnie w pięciu różnych punktach trybuny. Ogień rozprzestrzenił się błyskawicznie, bo porywisty wiatr, który zerwał się tego wieczoru nad Krakowem, mocno go podsycił.

Czytaj też: Tragedia Heysel 1985. Dzień, w którym konał futbol

Na ratunek ruszyła krakowska straż pożarna. Do akcji skierowano aż jedenaście sekcji gaśniczych pod dowództwem kapitana Strojnego. Walka z ogniem przypominała bitwę, w której żołnierzom odebrano amunicję. Okazało się bowiem, że w bezpośrednim sąsiedztwie płonącego stadionu sieć hydrantowa była praktycznie bezużyteczna. Brakowało ciśnienia, a niektóre ujęcia były niedostępne. Strażacy musieli improwizować. Zbudowano skomplikowane linie z węży, ciągnąc wodę z odległych punktów.

Wszystko to jednak na próżno. Zabytkowa trybuna główna, świadek wielkich tryumfów i historycznych meczów „Pasów”, nie miała szans w starciu z ogniem. Była zbudowana z wysuszonego przez dekady drewna, które płonęło gwałtownie i krótko. Zaledwie kilkanaście minut po przybyciu pierwszych jednostek, dach konstrukcji runął z hukiem, wzbijając w niebo snopy iskier.

|Czytaj też: Dzień, w którym futbol konał. 40 lat od wielkiej tragedii

Gdy o świcie 17 grudnia dogaszano zgliszcza, widok był przygnębiający. Z budowli pozostały jedynie zwęglone kikuty i betonowe fundamenty. Stadion wyglądał jak po bombardowaniu. Zniszczeniu uległa nie tylko sama trybuna. Spadające, płonące belki zniszczyły też murawę boiska, a wysoka temperatura zdeformowała słynny betonowy tor kolarski, okalający plac gry.

Wstępne szacunki strat były chaotyczne. Pierwsze doniesienia prasowe, oparte na gorących relacjach działaczy, mówiły o kwocie sięgającej nawet dwóch milionów ówczesnych złotych (pisała o tym „Gazeta Krakowska”). Straż pożarna, podchodząc do sprawy bardziej technicznie, uwzględniła wysoki stopień zużycia starego obiektu i wyceniła straty na około 630 tysięcy złotych. Co ciekawe, obiekt był ubezpieczony w PZU na kwotę 931 tysięcy złotych, co później stało się pożywką dla wielu teorii spiskowych…

Ironią losu był fakt, że płonąca trybuna i tak była skazana na zagładę. W planach była jej rozbiórka…

Natychmiast po ugaszeniu pożaru do pracy przystąpili śledczy z ówczesnej Milicji Obywatelskiej i prokuratury. Sprawa była priorytetowa. Cracovia była klubem zasłużonym, a jej kibicem był sam premier PRL, Józef Cyrankiewicz, co wywierało ogromną presję na organach ścigania, ale i kolejne teorie.

– Stadion musiał się spalić, aby można było wypłacić ubezpieczenie. Zbliżał się jubileusz Cracovii. Chodziło o to, aby zdobyć pieniądze na przebudowę obiektu. Nie jest przecież tajemnica, iż budowę nowych trybun wspierał ówczesny premier Józef Cyrankiewicz, który był fanatycznym kibicem „Pasów” – uważał Leszek Mazan, autor książek poświęconych historii Krakowa.

Technicy kryminalistyczni, przeczesując pogorzelisko, dokonali intrygującego odkrycia. W miejscach, gdzie pojawiły się pierwsze płomienie, zabezpieczono ślady specyficznej substancji łatwopalnej. To znalezisko jednoznacznie potwierdziło tezę o podpaleniu. Ktoś musiał przyjść na stadion przygotowany, ze środkiem łatwopalnym, wiedząc dokładnie, co chce zrobić.

Podejrzenia padły początkowo na stróża. Szybko wyszło na jaw, że owej nocy nie był w pełni dysponowany: badania wykazały u niego 1,5 promila alkoholu we krwi. Zamiast patrolować teren, spał w stróżówce. Jednak śledczy dość szybko wykluczyli go z kręgu podejrzanych o samo podpalenie. Jego winą było zaniedbanie obowiązków, za co stracił pracę, ale to nie on podłożył ogień.

Kraków huczał od plotek. Każdy chciał być detektywem w tej sprawie. Ludzie sami szukali motywów. Najpopularniejsza teoria spiskowa głosiła, że podpalenie było… „robotą od wewnątrz”. Mówiono, że działacze Cracovii, borykający się z pustą kasą i brakiem funduszy na planowaną modernizację na jubileusz 60-lecia klubu, postanowili wymusić wypłatę odszkodowania.

Plotki te były na tyle głośne, że wiceprezes klubu, mgr inż. Adam Jasiński, musiał publicznie się z nich tłumaczyć na łamach prasy. W wywiadzie dla „Echa Krakowa” kategorycznie zaprzeczał sensowności takich działań.

Inna hipoteza mówiła o szalonym kibicu, który, sfrustrowany powolnym tempem zmian w klubie, postanowił wziąć sprawy w swoje ręce i „przyspieszyć” budowę nowego stadionu poprzez zniszczenie starego. Nie brakowało też głosów sugerujących porachunki między kibicami. Albo pogłosek, że pożar miał być policzkiem dla Cyrankiewicza. Przyczyn oficjalnie nie znamy do dzisiaj.

Śledztwo w sprawie pożaru trwało jedenaście miesięcy. Zakończyło się fiaskiem. Sprawców – mimo jasnych dowodów na celowe podpalenie i użycie kolejowych smarów – nigdy nie ujęto. Akta sprawy trafiły do archiwum z adnotacją o umorzeniu z powodu niewykrycia sprawców.

Dla Cracovii pożar oznaczał początek trzyletniej tułaczki. Przez ten czas „Pasy” trenowały i grały „u obcych”. Gościny udzielały im inne krakowskie kluby: Wawel, Hutnik, a nawet odwieczny rywal – Wisła Kraków. Był to rzadki w historii moment, gdy zwaśnione strony zakopały topór wojenny w obliczu tragedii sąsiada. Zarząd klubu gnieździł się w prowizorycznych pakamerach ocalałych od strony ulicy Kraszewskiego, gdzie urządzono też prymitywne szatnie.

Dopiero w 1966 roku, a więc trzy lata po pożarze, Cracovia mogła wrócić „do siebie”. Nowy obiekt, choć daleki od luksusów, pozwolił klubowi na nowy start…

Źródła:

1. Echo Krakowa. 1963, nr 296 (18 XII), s. 4.
2. Echo Krakowa. 1963, nr 295 (17 XII), s. 4.
3. Gazeta Krakowska. 1963, nr 297 (17 XII), s. 1.
4. Gazeta Krakowska. 1963, nr 298 (18 XII), s. 4.
5. https://polskieradio24.pl/artykul/2869641,w-1963-roku-zaplonal-stadion-cracovii
6. https://www.onet.pl/styl-zycia/facet-xl/podpalacze-maja-rozne-cele-ale-zeby-puscic-z-dymem-stadion/cgwg9xw,30bc1058
7. https://www.wikipasy.pl/Historia_stadionu_Cracovii