Gordon Banks. Bramkarz jednej interwencji?

7 czerwca 1970 roku. Mistrzostwa świata. Anglia gra z Brazylią. Czas pokaże, że stary mistrz mierzył się wówczas z nowym. Kiedy Jairzinho dorzucił futbolówkę z prawej strony, a ona spadła w samo serce pola karnego, mało kto spodziewał się, że za sekundę nastąpi moment, który na trwałe wryje się w historię mundiali. By do niego doszło, potrzeba było dwóch geniuszy…

Pelé wyskoczył. Ułożył głowę pod dośrodkowanie i uderzył w dół – tak, żeby futbolówka odbiła się tuż przed linią, przyspieszyła i uciekła pod poprzeczkę. To był prawdziwy popis, po którym w większości przypadków „bramkarz mógł tylko odprowadzić wzrokiem”. A jednak!

Facet w niebieskiej koszulce z długimi rękawami, który strzegł angielskiej świątyni, zdążył zrobić krok. Gordon Banks nie rzucił się od razu. Najpierw przeczytał lot, potem odbicie po koźle. Dopiero wtedy poszedł w pełnym wyproście. Z dużą dynamiką. Brazylijczycy instynktownie unosili ręce ku górze. Zrobił to nawet strzelający. A Carlos Alberto mówił po latach, że „kiedy Pelé skoczył, zacząłem świętować − świętować gola”.

Banks zniszczył tę zbiorową ekstazę.

|Czytaj też: Jaki był Alf Ramsey?

Jego ruch wyglądał bardzo naturalnie, a przy tym dłoń golkipera dotknęła piłkę w miejscu, w którym zazwyczaj „nic już nie można zrobić”. Kierunek jej lotu zmienił się natychmiast. Zamiast w siatce, futbolówka wylądowała za końcową linią boiska. Tylko rzut rożny.

Z tej sceny powstała legenda, ale Banks opowiadał ją bez zbędnej mitologii.

„To była najlepsza obrona, jaką wykonałem… nie miałem pojęcia, jak sławna się stanie” – wspominał po latach.

FIFA przytaczała jego inne tłumaczenie: „piłka uderzyła w czubek mojej dłoni i wyglądała, jakby szła w samo okno; dopiero gdy upadłem, zobaczyłem, że minęła bramkę”.

Pelé po latach napisał, że cieszy się z tamtej obrony, bo była początkiem przyjaźni, którą zawsze cenił. I to chyba najlepszy komentarz do paradoksu akcji, w której wściekłość napastnika łączyła się z chłodną, ale i efektowną robotą bramkarza. Nawet takie wydarzenia, mimo stawki i presji, mogą skończyć się uściskiem dłoni. Wystarczy, że obaj uczestnicy wiedzą, że byli świadkami czegoś wyjątkowego.

|Czytaj też: Zanim Pele został królem

Banks nie był bramkarzem od odpalania fajerwerków. W czasach, gdy golkiper miał stać na linii, on wygrywał przede wszystkim dobrymi i odważnymi decyzjami. Urodził się w Sheffield, 30 grudnia 1937 roku. Dorastał w środowisku robotniczym. Długo wydawało się, że piłka nożna będzie jednym z jego kilku zajęć, a nie sposobem na całe życie. Zaczynał w Chesterfield, a prawdziwie objawił się dopiero w Leicester City. Dla „Lisów” zagrał setki meczów (293), dwa razy docierał do finału Pucharu Anglii i wygrał Puchar Ligi w 1964 roku – pierwszy poważny skalp w historii klubu. Tam wypracował styl, który później stał się jego znakiem rozpoznawczym. Miał nisko ustawiony środek ciężkości, krótkie kroki, ręce zawsze gotowe do interwencji i pozbawione nerwowych szarpnięć. Zamiast spektaklu wolał powtarzalność.

Kiedy Alf Ramsey budował reprezentację Anglii pod mundial 1966, Banks był już pewniakiem. Nie takim, który co tydzień działał cuda, tylko takim, który rzadko pozwalał wydarzeniom w okolicy swojego pola karnego wymknąć się spod kontroli. Na tamtym mundialu Anglia przeszła grupę bez straty gola, a Banks zagrał w każdym spotkaniu turnieju zakończonego tytułem. W opowieściach o mistrzostwie z 1966 zwykle padają nazwiska graczy z pola – Moore, Charlton, Hurst. Ale to bramkarz jest w takich momentach fundamentem. Długimi minutami może być niewidoczny, by później, w momentach kluczowych, utrzymać drużynę na powierzchni. I Gordon to robił.

Po 1966 roku był dla kadry i klubów kimś w rodzaju bezpiecznika. Zresztą, mówią o tym statystyki: zagrał 73 mecze w reprezentacji, w których zanotował 35 czystych kont i tylko dziewięć porażek. Dawał obrońcom swobodę. Możliwość zaryzykowania i ustawiania się nieco wyżej, bo za nimi stał człowiek, który nie panikuje. Jego styl był oszczędny. Gdy inni bramkarze rzucali się, tak, by kibic miał przeświadczenie, że właśnie zrobili coś wielkiego, on często robił rzeczy… niewidoczne. Przesuwał się krok we właściwą stronę i spokojne łapał piłkę. Nawet gdy rywal próbował go ośmieszyć – jak w głośnym incydencie z George’em Bestem, który w meczu reprezentacji sprytnie „przejął” piłkę z jego rąk i wpakował do siatki – w Banksie nie było teatralnej urazy. Raczej złość na siebie, że dał się na taką sztuczkę złapać.

W 1967 roku przeniósł się do Stoke City.

„Nie przyjechałem tu, żeby przejść na emeryturę. Przyjechałem tu, żeby coś wygrać” – mówił.

W 1972 roku wygrał z tym klubem Puchar Ligi, a równolegle został wybrany Piłkarzem Roku przez angielskich dziennikarzy.

I wtedy przyszło coś, czego nie da się wytrenować. Październik 1972, wypadek samochodowy, a z nim utrata wzroku w prawym oku. Bramkarz bez oka to nie metafora, tylko geometria. Chodzi o inne widzenie głębi, inną ocenę odległości. O ułamek sekundy spóźnienia, który w polu karnym jest decydujący.

Ale Gordon Banks spróbował jeszcze gry. Wrócił na boisko w USA, w Fort Lauderdale Strikers. Chciał raz jeszcze poczuć adrenalinę towarzyszącą meczom. Nie udawał, że nic się nie stało. Raczej sprawdzał, gdzie przebiega nowa granica i czy doświadczenie nadal potrafi nadrobić to, czego nie da się już zobaczyć w pełni. Po zakończeniu kariery próbował też trenerki.

Gdy dziś wraca się do jego historii, łatwo wpaść w pułapkę jednej sceny. W 2002 roku mówił:

„Nie będą mnie pamiętać za wygranie mistrzostw świata, będą mnie pamiętać za tę obronę. To dla mnie wielka sprawa. Ludzie chcą rozmawiać o tej obronie”.

Bo Gordon Banks może i był bohaterem jednej akcji, ale z perspektywy całej kariery, był też wielkim bramkarzem. Jednym z najlepszych, jakiego miała Anglia. A może i najlepszym?