„Fredek” z Hutnika. Alfred Kałuziński

Urodził się 21 grudnia 1952 w Krakowie–Grzegórzkach. Miał czternaście lat, gdy w 1966 roku trafił do sekcji Hutnika Kraków. To tam wypatrzył go Boguchwał Fulara, łowca talentów, który w surowym, industrialnym krajobrazie Nowej Huty szlifował diamenty. System był prosty. Typowy dla tamtych peerelowskich czasów: huta daje pieniądze i halę, a zawodnik ma dać z siebie wszystko. Alfred dał więcej. Choć nie był gladiatorem pod względem masy mięśniowej, nadrabiał dynamiką i lekkością ruchów. Jego rzuty z wyskoku i błyskawiczne wejścia w strefę obronną stały się koszmarem bramkarzy.

Po obowiązkowej służbie wojskowej, którą „Fredek” spędził w Wawelu Kraków, w 1973 roku wrócił do Hutnika. Był gotowy pomóc klubowi.

Trafił na złoty czas. Trener Stanisław Majorek szukał świeżej krwi do kadry. Kałuziński, choć grał wówczas na szczeblu drugiej ligi, wdarł się do reprezentacji przebojem. To była świetna drużyna. W 1974 roku, na mistrzostwach świata w NRD, otarła się o podium (4. miejsce). To wtedy świat poznał nazwiska: Klempela, Kuchty, Szymczaka i właśnie jego – Kałuzińskiego.

Ale prawdziwa eksplozja talentu nastąpiła dwa lata później. Montreal, igrzyska olimpijskie 1976. Polska jedzie tam jako zespół ambitny, ale odbierany raczej jako średniak. Turniej olimpijski to rollercoaster. W meczu z Węgrami, przegrywając pięcioma bramkami na dziesięć minut przed końcem, Polacy dokonują niemożliwego. „Fredek” rzuca w tym meczu osiem goli, ciągnąc zespół za uszy. Potem przychodzi bolesna lekcja od Rumunii i wreszcie – mecz o wszystko. O brąz, przeciwko RFN.

28 lipca 1976 roku. Hala Forum w Montrealu wstrzymuje oddech. Polacy prowadzą, by w końcówce, na sześć sekund przed ostatnim gwizdkiem sędziego, stracić przewagę. Niemiec Joachim Deckarm wyrównał na 17:17. Dogrywka. Wtedy na scenę wkracza Alfred.

To on zdobywa pierwszą, „psychologiczną” bramkę w dodatkowym czasie. Potem trafia Jerzy Klempel, potem Kuchta. Syrena. 21:18. Polska ma pierwszy w historii medal olimpijski w piłce ręcznej. W Nowej Hucie szał, w Montrealu euforia. Kałuziński kończy turniej z 21 trafieniami, ustępując w drużynie tylko Klempelowi. Po finale mówi tak:

|Czytaj też: Polska-Dania 2009. Nowe otwarcie w Zadarze

Po powrocie do kraju „Fredek” jest gwiazdą. W 1979 roku zostaje królem strzelców ligi (283 bramki!), a Hutnik seryjnie zdobywa mistrzostwa Polski. Kałuziński z Klempelem tworzą w kadrze duet bombardierów, którego boją się wszyscy bramkarze świata. Dwukrotnie zostaje powołany do Reprezentacji Świata, która gra przeciwko ZSRR i Szwecji. Staje wtedy w jednym szeregu z największymi legendami globu.

Jednak sport bywa okrutny. Igrzyska olimpijskie w Moskwie miały być ukoronowaniem kariery, a skończyły się klęską i 7. miejscem. Zespół wydawał się wypalony i przytłoczony presją. Potrzebny był wstrząs i nowy cel.

Szansa na odkupienie przychodzi w 1982 roku na Mistrzostwach Świata w RFN. Do kadry wracają weterani z Montrealu, w tym Alfred. To jego łabędzi śpiew w biało-czerwonych barwach. Polacy znów grają o brąz, tym razem z Danią. Mecz jest brutalny, do 45. minuty to Duńczycy dyktują warunki. Ale Polacy pokazują charakter. Wyrywają zwycięstwo i medal. W ostatniej akcji meczu!

Po końcowym gwizdku 29-letni Kałuziński pada na kolana. Chowa twarz w dłoniach i płacze. To obrazek, który przeszedł do historii. „Fredek” pękł pod wpływem emocji. Był w drużynach, które święciły największe do tamtej pory sukcesy w historii polskiego szczypiorniaka: brąz olimpijski i brąz MŚ. Czego chcieć więcej? Może odejść jako spełniony mistrz.

Bilans w reprezentacji? 201 meczów i aż 633 bramki. Te liczby mówią wszystko…

W wieku trzydziestu lat, z bagażem doświadczeń i medali, Alfred Kałuziński wyjeżdża do RFN. Trafia do Norymbergi. Dla Niemców jest egzotyczną gwiazdą zza żelaznej kurtyny, która uczy ich grać. Nazywają go nawet „profesorem”. Wprowadza TuSpo Nürnberg do Bundesligi, zostaje królem strzelców zaplecza ekstraklasy. Gra, a potem trenuje, zaszczepiając miłość do szczypiorniaka swojemu synowi, Erykowi, który lata później pójdzie w jego ślady.

Nie był typem siłacza, który taranuje każdą obronę. Alfred grał głową.

– Wielki talent, wrodzona szybkość i ten rzut z prawej ręki, prawie z niczego – wspominał trener Stanisław Majorek.

Potrafił jednym zwodem oszukać dwóch rywali. Rzucał „z odejścia”, z pozycji, z których teoretycznie trafić się nie da. Ale on to robił. Koledzy, choćby Jerzy Garpiel, Henryk Rozmiarek czy Andrzej Szymczak, mówili o nim: wojownik. Kiedy przegrywał, zamykał się w sobie, trawił porażkę w milczeniu. Na boisku? Lider. Poza nim? Skromny, koleżeński chłopak z Krakowa.

Wrócił do Polski, ale nie dane mu było cieszyć się długą emeryturą. Serce, które tyle razy biło w przyspieszonym rytmie podczas dogrywek, nagle się zatrzymało. Był 4 września 1997 roku. Zalew Klimkówka nieopodal Gorlic. Wakacyjny wypad z przyjaciółmi. Alfred Kałuziński zasłabł nagle nad wodą. Reanimacja nie pomogła. Odszedł w wieku zaledwie 44 lat.

Na cmentarzu w krakowskim Grębałowie żegnały go tłumy. Nie tylko rodzina i oficjele, ale przede wszystkim kibice, dla których był symbolem Hutnika. W uznaniu zasług i dla uczczenia pamięci w Krakowie zorganizowano memoriał jego imienia.

Źródła:

1. https://zprp.pl/archiwa/80352 (dostęp: 5 grudnia 2025).
2. Trybuna Robotnicza, 1976, nr 172, s. 6.
3. W. Zieleśkiewicz, „Fredek” Kałuziński, chłopak z Nowej Huty, w: Handball Polska, nr 11 (103) /2015, s. 44-49.
4. https://web.archive.org/web/20150924114535/http://www.olimpijski.pl/pl/bio/877,kaluzinski-alfred-jozef.html (dostęp: 5 grudnia 2025).
5. J. Cierpiatka, Aria dla Freda, w: Gazeta Krakowska, nr 210/2000, s. 21.