21 grudnia 1891 roku Kanadyjczyk James Naismith, lekarz i nauczyciel wychowania fizycznego w YMCA w Springfield w amerykańskim stanie Massachusetts, opublikował zasady gry w koszykówkę. Dzień ten jest uznawany za datę jej powstania.
W 1891 roku, gdy zima skuła mrozem Springfield w stanie Massachusetts, a grupa osiemnastu znudzonych studentów International YMCA Training School zaczęła sprawiać problemy wychowawcze, nikt nie przypuszczał, że rozwiązanie tego problemu stanie się jedną z najpopularniejszych dyscyplin sportowych globu. James Naismith, kanadyjski pastor i nauczyciel wychowania fizycznego, otrzymał od swoich przełożonych zaledwie czternaście dni na wymyślenie gry, która mogłaby być uprawiana w zamkniętej sali, zapewniała odpowiednią dawkę ruchu, a jednocześnie nie była tak brutalna jak rugby czy futbol amerykański.
Historia koszykówki: wizjoner Naismith
Szukając inspiracji, Naismith sięgnął pamięcią do lat swojego dzieciństwa spędzonego w Almonte w Kanadzie. Przypomniał sobie popularną wówczas zabawę podwórkową o nazwie „Kaczka na kamieniu” (Duck-on-a-Rock). Polegała ona na strącaniu kamieniem innego, mniejszego kamienia umieszczonego na podwyższeniu, co wymagało od graczy nie tyle siły, co precyzji i techniki rzutu lobem. To właśnie ten element trajektorii lotu stał się fundamentem nowej dyscypliny. Naismith uznał, że jeśli cel zostanie umieszczony wysoko nad głowami zawodników, zniknie potrzeba agresywnego kontaktu fizycznego, ponieważ obrona przed takim rzutem będzie wymagała zręczności, a nie brutalnej siły.
Kosze po brzoskwiniach
21 grudnia 1891 roku Naismith poprosił szkolnego woźnego o dwa pudełka, które mogłyby służyć za bramki. Ten, nie mogąc znaleźć nic lepszego, przyniósł dwa wiklinowe kosze po brzoskwiniach. Nauczyciel przybił je do balustrad balkonów w sali gimnastycznej. Los sprawił, że balkony te znajdowały się dokładnie 10 stóp (305 cm) nad podłogą – wysokość ta, ustalona przez czysty przypadek, obowiązuje w profesjonalnej koszykówce do dziś.
Pierwszy mecz rozegrały dwie dziewięcioosobowe drużyny. Wynik tego historycznego spotkania – 1:0 – pokazuje, jak trudnym wyzwaniem była nowa gra dla pionierów koszykówki. Co ciekawe, pierwsze kosze miały dno, co oznaczało, że po każdym celnym rzucie sędzia musiał wchodzić po drabinie, aby wyjąć piłkę i wznowić grę. Dopiero po pewnym czasie wpadnięto na pomysł wycięcia otworów w dnie koszy, co nadało grze płynności.
Trzynaście zasad, które zmieniły świat
Niecały miesiąc po premierowym meczu, w styczniu 1892 roku, Naismith opublikował w szkolnej gazetce „The Triangle” trzynaście podstawowych zasad gry. Wiele z nich brzmi dziś znajomo, ale niektóre pokazują, jak ewoluowała dyscyplina:
- Piłkę można było rzucać lub odbijać jedną lub dwiema rękami, ale surowo zabronione było bieganie z nią – protoplaści koszykarzy musieli rzucać z miejsca, w którym złapali piłkę.
- Za faul uznawano uderzanie piłki pięścią, a także popychanie, trzymanie czy podcinanie przeciwnika.
- Jeśli jedna z drużyn popełniła trzy faule z rzędu (nieprzedzielone faulem rywali), przeciwnicy otrzymywali punkt.
- Czas gry wynosił dwie połowy po 15 minut z pięciominutową przerwą.
Nazwę dyscypliny zaproponował Frank Mahan, jeden ze studentów i krewny twórcy. Początkowo James chciał nazwać ją „Naismith Ball”, jednak jego skromność przeważyła. Mahan wskazał na kosz (basket) i piłkę (ball), tworząc proste i chwytliwe określenie, które szybko przyjęło się w Springfield, a potem na całym świecie.
|Czytaj też: Dražen Petrović. „Mozart koszykówki” [PODCAST]
Od szkolnej salki do NBA i Igrzysk Olimpijskich
Ekspansja koszykówki była fenomenalna. Już w latach 40. XX wieku w USA funkcjonowało około 30 tysięcy drużyn uniwersyteckich i szkolnych. W 1946 roku narodziła się liga, która dziś jest synonimem sportowej potęgi – NBA (początkowo pod inną nazwą).
Europa przyjmowała nową modę z pewnym opóźnieniem, choć wielkim entuzjastą koszykówki był sam baron Pierre de Coubertin, wskrzesiciel nowożytnych Igrzysk Olimpijskich. To dzięki jego staraniom koszykówka zadebiutowała jako dyscyplina medalowa podczas Igrzysk w Berlinie w 1936 roku. Symboliczne jest to, że złoty medal wręczał sam James Naismith, który mógł na własne oczy zobaczyć, jak jego „wychowawczy eksperyment” stał się globalnym widowiskiem. W turnieju tym reprezentacja Polski zajęła wysokie, czwarte miejsce, przegrywając walkę o brąz z Meksykiem.
Analizując historię koszykówki, uderza fakt, jak wiele kluczowych elementów przetrwało próbę czasu. W 1944 roku wprowadzono limit 5 przewinień osobistych. W 1954 roku rewolucyjny zegar 24 sekund, który wymusił szybszą grę. Z gry stworzonej dla znudzonej młodzieży z Massachusetts wyrósł przemysł wart miliardy dolarów, z którego tacy giganci jak Magic Johnson, Michael Jordan czy Larry Bird stali się ikonami popkultury. Dziś koszykówkę uprawia około 450 milionów ludzi. To tylko dowód na to, jak cenny był wynalazek skromnego pastora…
O początkach koszykówki w Polsce przeczytasz klikając poniższy link:
